Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!
Strony WWWSerwery VPSDomenyHostingDarmowy Hosting CBA.pl
Mengu główne
Miejscowość
Przyroda
Pozostałe
Region Konieczna

Nieznanowice


Nieznanowice


ak większość miejscowości omawianych w tym dziale, tak również Nieznanowice przezywały na przestrzeni minionych wieków wzloty i upadki, okresy rozwoju i stagnacji, a nawet głębokich kryzysów czy gwałtownych klęsk. Bo i czym to wytłumaczyć, że prosperująca normalnie wieś stała się nagle na przełomie XV i XVI wieku pustkowiem ,czy jak to wtedy mawiano - wsią opuszczoną? Czy jej mieszkańców zmiotła jakaś zaraz? A może - bo tego nie wiemy do końca - spustoszyła ją doszczętnie zdziczała ekskursja tatarska, które jeszcze wtedy zdarzały się od czasu do czasu?

Nieznanowice, Pałac w Nieznanowicach, rysunek Jana OlszewskiegoZ późniejszych przekazów wynika, że odbudowane na nowo Nieznanowice były sporą i w sumie dość bogatą wsią. Wielu miały też gospodarnych i zapobiegliwych właścicieli, a zarazem sprawnych administratorów. Spośród tych pierwszych można wymienić łódzkiego przemysłowca żydowskiego pochodzenia Izraela Poznańskiego, a z drugich Antoniego Doerffera, autora interesujących "Wspomnień", w których sporo pisze o zyciu i gospodarowaniu w Nieznanowicach w okresie okupacji niemieckiej.

Nieznanaowice położone są 7 km od Włoszczowy przy szosie prowadzącej z tego miasta przez Przygradów i Oksę do Jędrzejowa. Wiele za tym przemawia, że wieś ta była początkowo w parafii włoszczowskiej, a dopiero z czasem, może za pierwszych Jagiellonów, przeszła do parafii w Koniecznie. Nieznanowice od drugiej połowy XIX wieku, keidy wprowadzono w królestwie Polskim nowy moedl gmin, należą do gminy włoszczowskiej, pomijając oczywiście czasy PRL-owskich eksperymentów z gromadzkimi radami narodowymi.

Dodać tu trzeba jeszcze, ze największym nieszczęściem, jakie dotknęło Nieznanowice w najnowszych czasach, jest zupełna dewastacja całego zespołu dworskiego na czele z wypalonym pałacem z przełomu XIX i XX wieku.

Nieznanowice, parafia KoniecznoNazwy miejscowości, w przeciwieństwie do nazw pól oraz łąk i lasów, mimo upływu wieków zachowują zadziwiającą trwałość. I często w tych nazwach kryją określenia, które obecnie już niewiele nam mówią. mało kto np. wie, że na podstawie nazewnictwa można odtworzyć bardzo wiele imion słowiańskich czy nawet prasłowiańskich. Wspominam o tym przy Nieznanowicach, ponieważ w tej nazwie zawarte jest imię, które już dawno wyszło z użcyia. Jest to imię Nieznan, znane jeszcze w początkach XIII wieku, o czym świadczy jeden z dokumentów Henryka Brodatego.

Kiedy żył i kim był Nieznan z naszych Nieznanowic i kiedy one powstał, nie wiadomo. Mogły jednak powstać już za pierwszych Piastów, jak zdecydowana większość miejscowości, których nazwy kończą się na -ice. Mogły też powstać około XIII wieku i stanowić z książęcego nadania własność rycerza Nieznana. Mogły wreszcie powstać w drugiej połowie XIII czy nawet na początku XIV stulecia i zawdzięczać swoją nazwę zasadźcy imieniem Nieznan, który przybył tam z grupą osadników i zorganizował wieś na prawie niemieckim. Najbliższe prawdy, jak się wydaje, są dwa ostatnie przypuszczenia. W każdym razie w II połowie XIV wieku Nieznanowice istniały już na pewno, bo potwierdzają to źródła pisane.

W spisie urzędowym miejscowości z 1971 roku jako integralne część Nieznanowic wymieniono: Martynnik, Młyn, Nową Wieś i Poraj. W ostatnim natomiast spisie z 1987 roku figuruje tylko Nowa Wieś, Martynnik i Prządzów.

W obu zestawieniach nazwa Martynnik jest błędna, podobnie zresztą, jak powszechnie używana nazwa Martelnik. Poprawnie ta część Nieznanowic winna się nazywać Martynik, co potwierdzają mapy i przekazy źródłowe z XIX wieku. Istniejący tam przez lata folwark powstał przypuszczalnie z końcem XVIII lub na początku XIX wieku. Nazwany tak został przypuszczalnie od imienia żeńskiego Martyna, powszechnie używanego w tym czasie we Francji, ale nie tylko tam, bo także we Włoszech oraz na ziemiach polskich.

O Poraju obecnie już się w Nieznanowicach nie mówi i trudno go nawet zlokalizować. A szkoda, bo jest to bezsprzecznie najstarsza z wymienionych tu nazw. Urobiono ją, jak w przypadku innych średniowiecznych Porajów, od nazwy rośliny zwanej porajem lub bagnem, bo rosnącej na podmokłych gruntach. Nie wykluczone, że i Prządzów może zawdzięczać swoją nazwę roślinie prządzy (fachowo zwanej czapią lub kania prządzą), choć bardziej prawdopodobne jest, że w grę wchodzi tu wyraz "przędzenie", jako szczególna forma zajęcia kobiet w tej części wsi. Dodajmy, że na Prządzowie znajdują się obecnie tylko 3 domy.

Nieznanowice, parafia KoniecznoNazewnictwo typowo miejscowe w Nieznanowicach obejmuje 16 obiektów. Są to pola: Dąbrówki, Duże Pole, Jezirek (od małego jeziora), Kreśla (zapewne od krośla lub chrośla, którymi nazywano zarosla, krzaki), Pod Paluchem, Pod Poręba, Wrony oraz nazwy lasów: Cyganki, na Martyniku, Pod Konieckiem, Pod Rybakiem, Świeranki (zniekształcone od świerków), Świnki, Za Cyganką. Trzeba tu jeszcze wspomnieć o stawach rybnych, łąkach i lesie zwanych Feliksówką oraz o stawach zwanych Czerwonką. Feliksówkę w XIX wieku nazywano też Feliksowem i jeszcze w początkach ubiegłego stulecia była rodzajem osobnej osady, podobnie zresztą jak Świnka czy Świnki zwane Borowiskami (w 1974 roku mieszkało tam zaledwie 15 osób) oraz osada Na Cegielni, której nazwa już zanikła. Dodajmy, że Świnka w XIX wieku należała do parafii Włoszczowa.

Ze znanych, zresztą dość nielicznych przekazów historycznych o Nieznanaowicach wynika, że przez długi okres czasu nie odgrywały one większej roli. ich właściciele należeli widocznie do drobnej szlachty i niczym szczególnym się nie wyróżniali. Poza tym wieś była często rozdrobniona i miała po kilku właścicieli. bardziej znani Dziedzice Nieznanaowic to dopiero Szaniawscy w XVIII wieku. Świetność wsi datuje się jednak dopiero od połowy XIX wieku i wiąże się z trzema rodami. Byli to Gautierzy (pochodzenia francuskiego), Poznańscy (żydowscy przemysłowcy z Łodzi) oraz Karscy. Ale zostawmy ten wątek przeszłości Nieznanaowic na później, a obecnie spróbujmy przybliżyć ich najdawniejsze dzieje, na ile jest to tylko możliwe.

Pierwszą pisemną wzmianką o Nieznanaowicach zawierają dokumenty sądowe województwa sandomierskiego, które zresztą opublikowane zostały w roku 1914 z materiałów zebranych przez zmarłego dziesięć lat wcześniej historyka mediawistę Franciszka Piekosińskiego. Wzmianka ta pochodzi z roku 1936. w wieku XV Nieznanowice były już często wymieniane, ich nazwą posługiwał się też profesor Akademii Krakowskiej Piotr Świętopełk, piszący się jako pochodzący z Rząbca (Zambrzecza) i Nieznznaowic. Wydaje się, że Nieznanowice mógł nabyć dopiero jego ojeciec, prawdopodobnie Świętopełk, znany jeszcze w latach dwudziestych XV wieku jako dziedzic Rzabca. Piotr zaś na uczelnię zapisał się w roku 1446 podając obydwie te miejscowości. Inny zapis o Nieznanowicach pochodzi z początku XVI wieku i dowiadujemy się z niego, że wieś ta była wtedy opuszczona, że nikt w niej z kmieci nie mieszkał, podobnie zresztą jak i w pobliskim Rzabcu.

Według wszelkiego prawdopodobieństwa po roku 1520 opustoszałe Nieznanowice nabył ówczesny właściciel Włoszczowy Hieronim Szafraniec. Na pewno miał już je jednak w roku 1537, ponieważ od tego czasu proboszcz parafii Goleniowy nie otrzymywał od niego należnych mu dziesięcin z Nieznanowic. Jak wiadomo, Hieronim Szafraniec przeszedł z czasem na kalwinizm i wyznanie to zaprowadzał w swoich dobrach, przypuszczalnie więc uczynił to i w Nieznanowicach. Zmarł około roku 1555 i wówczas Włoszczowę oraz jego wsie położone, w jej okolicy, odziedziczyli Oleśniccy, Chełmscy i Krezowie. Komu z nich przypadły Nieznznowice, trudno ustalić, ale wiadomo, ze w latach 1570-1571 nabył je Stanisław szafraniec, bratanek Hieronima, znany polityk i działacz kalwiński. Już jednak na początku lat osiemdziesiątych Stanisław Szafraniec sprzedał sporo wsi w powiecie chęcińskim, borykając się z trudnościami finansowymi, spowodowanymi rozbudową zamku w Pieskowej Skale, a także kosztami działalności politycznej. Przypuszczalnie wśród sprzedanych wsi znajdowały się też Nieznanowice.

A oto krótkie informacje o właścicielach Nieznanowic z późniejszego okresu, których nazwiska udało się ustalić i o których zebrano nieco szczegółów. Sporządzenie dokładnej listy właścicieli Nieznanowic nie jest możliwe na obecnym etapie badań w archiwach państwowych i kościelnych. Ale wydaje się, że nawet niepełny wykaz dziedziców tej wsi stanowi pewien przyczynek do jej historii i można tutaj zaprezentować nawet ich niekompletną listę.

Nieznanowice, Nieznanowice, parafia KoniecznoW roku 1662, a także 1676 jako właściciela omawianej wsi występuje, po zmarłym mężu Stefanie, Petronela Korycińska z Gembicy wraz z dwoma synami i córką. Pod tą drugą datą figuruje też jako właściciel bliżej nie okreslony Pajewski. W roku 1716 i 1726 cały kompleks dóbr nieznanowickich (obejmujący poza Nieznanaowicami Przygradów, Dołowatkę, Rząbiec, Wolę Wiśniową, ostrów, Belinę oraz Borowsiko) należał do Kazimierza z Granowa Wodzickiego, a worku 1750 miała je Anna Szaniawska, wdowa po zmarłym dziesięć lat wcześniej Józefie oraz Konstanty Szaniawski, zapewne jej syn. Szaniawska zmarła w Sobkowie w roku 1780 i tam została pochowana obok męża.

Być może bezpośrednio po Szaniawskich, po roku 1815, właścicielem rozległych dóbr nieznanowickich został hrabia Ignacy Komorowski, poseł na sejm Królestwa Polskiego, znany z daleko idącego lojalizmu wobec Rosji. Oprócz Nieznanowic posiadał również Włoszczowę i uchodził wówczas za jednego z najbogatszych ziemian w guberni radomskiej. Nie można jednak powiedzieć, aby był dobrym gospodarzem ,ponieważ umierając tak dobra nieznanowickie, jak i włoszczowskie zostawił mocno zadłużone.

Po śmierci Ignacego Komorowskiego w roku 1846 właściciele zadłużonych Nieznanowic zmieniali się bardzo często. Jeszcze tego samego roku jako dziedzic tej wsi figuruje Władysław Zielonka, w roku 1847 był nim już Józef Łaszewski, na początku lat pięćdziesiątych Dębicy, a w początkach lat sześćdziesiątych Edward Centkowski. W latach 1862-1884 Nieznanowice należały do Gautierów, a ściślej mówiąc do Marcelego Gautiera i jego żony Antoniny z domu Rybczńskiej.

Kolejnymi, a zarazem ostatnimi właścicielami dóbr Nieznanowice byli Poznańscy z łodzi oraz Karscy. Z tych pierwszych trzeba wymienić Izraela Poznańskiego, który je kupił w roku 1884 i uczynił ośrodkiem typu przemysłowego. Kiedy zmarł w roku 1900 Nieznanowice odziedziczył syn Ignacy, zmarły w roku 1908. W dwa lata później spadkobiercy z rodziny Poznańskich i Hertzcow odsprzedali te dobra Włodzimierzowi Karskiemu, a po nim, na krótka przed drugą wojną światową, objął je jego syn Tomasz.

Pod koniec pierwszej połowy XIX wieku zabudowania dworskie w Nieznanowicach odejmowały między innymi pałac murowany kryty gontem, kilka stodół, stajni i chlewów, spichlerz, mieszkanie kowala, kuźnie z drzewa pod gontem, karczmę i młyn wodny. Zabudowania chłopskie natomiast obejmowały przeważnie chałupę, obórkę i stodołę. te dwa ostatnie obiekty stanowiły czasem jeden budynek, czasem zaś z chałupą łączono obórke. A oto nazwiska ubezpieczonych w roku 1847 gospodarzy: Jan Borowski, Kacper Jałoch, sołtys Jan Toborek, Franciszek Cholerzyński, Michał Janik, Franciszek Pierzchnica, Ludwik Dobor, Józef Cholerzyński i Marianna Stanikowa. Wieś miała wtedy tylko trzy studnie i dwa stawy. W roku 1827 wieś liczyła 28 domów i 260 mieszkańców, jak więc widać w dwadzieścia lat później ubezpieczyli się tylko nieliczni.

Z wymienionych wcześniej właścicieli do rozwoju Nieznanowic przed Poznańskimi bodaj najwięcej przyczynili się Gautierzy. Za ich czasów działa tam gorzelnia, trzy młyny wodne i cegielnia. Nie zachowały się też żadne przekazy, które by świadczyły o ługach ciążących na ich dobrach. Izrael Poznański z kolei już w roku 1885 założył tam fabrykę krochmalu, która w 1905 roku zatrudniała 140 robotników. Jej produkcja przeznaczona była dla Zakładów Włókienniczych Poznańskiego w Łodzi. Ponadto w roku 1891 utworzył w Nieznanowicach mleczarnię, zajmującą się głównie wyrobem masła. Założył tam również tartak parowy.

Dzięki tym inwestycjom liczba ludności wsi wzrastała bardzo szybko. W samych Nieznanowicach, bez Borowisk, Cegielni i Feliksówki, w roku 1889 mieszkały 472 osoby, w cztery lata później 485, a w roku 1897 767 osób. Za Karskich Nieznanowice utraciły w dużym stopniu charakter osady przemysłowej, stąd sporo osób opuściło tę wieś, szukając pracy gdzie indziej. Część natomiast Karscy przesiedlili do innych swoich majątków. W roku 1938 wieś bez przysiółków miała już tylko 283 mieszkańców. Po wojnie liczba mieszkańców wzrosła i jeszcze w roku 1995 wynosiła przeszło 360, na początku zaś 2003 - 339 osób.

Nieznanowice, Nieznanowice, parafia KoniecznoDziwna rzecz, ale Nieznanowice, choć okresami byłą to duża wieś, nigdy nie miała pełnej szkoły na poziomie podstawowym. W ogóle ich właściciele długo nie przywiązywali żadnej wagi do oświaty swoich poddanych. Wyłom w tej niechlubnej postawie uczynili dopiero Poznańscy, bardzo aktywni w działaniach Polskiej Macierzy Szkolnej na tym terenie i założyciele w roku 1907 jednoklasowej szkoły prywatnej w Nieznanowicach. Nawiasem mówiąc jedną z nauczycielek tej placówki była Jadwiga Szumska, siostra Marii Dąbrowskiej żądna samodzielności... we wczesnym panieństwie, jak to zapisała w swoim "Dzienniku" 6 VIII 1953 roku. Do szkoły tej początkowo uczęszczały dzieci także z Woli Wiśniowej. Nie była to jednak duża placówka, choć w latach szkolnych 1916/1917 oraz 1917/1918 uczęszczało tam 65 dzieci.

W okresie powojennym, w latach czterdziestych i na początku lat pięćdziesiątych wieś miała szkołę o klasach I-III. Spadek ilości uczniów spowodował, że zaczęto obniżać jej stopień organizacyjny, a w roku 1957 zamknięto ją zupełnie, dzieci zaś przypisano do obwodu szkoły w Woli Wiśniowej. Z czasem jednak, po wybudowaniu drugiej szkoły we Włoszczowie, uczniowie z Nieznanowic zaczęli w większości dojeżdżać do szkoły w mieście. Do szkoły w Woli Wiśniowej uczęszczają z tej wsi tylko pojedyncze osoby.

Jak żadna z omawianych w tym dziale wsi, Nieznanowice doczekały się ciekawego opisu pamiętnikarskiego Antoniego Doerffera, który w latach 1940-1945 pracował jako samodzielny kierownik tamtejszego gospodarstwa Tomasza Karskiego, przebywającego wówczas w Oflagu (z niemieckiego Offlag, skrót od Offizierslager- niemieckie obozy jenieckie dla oficerów wziętych do niewoli w czasie działań wojennych bądź też dla oficerów zidentyfikowanych i zatrzymanych już w czasie okupacji). Gospodarstwo to, jak pisze, liczyło wtedy 480 hektarów ziemi ornej, 150 hektarów łąk, 50 hektarów stawów rybnych, młyn, stadninę koni zarodowych, oborę zarodową, lasy i tartak podlegające nadleśnictwu.

Obecnie powierzchnia Nieznanowic wynosi 2105,59 ha, z czego 428,9 ha to grunty orne, 13332 ha łąki, 1395,67 lasy, a pozostałe grunty - 147,7 ha.





Inne artykuły powiązane z tematem Nieznanowic:


Fotogaleria Nieznanowic
Spis ludności Nieznanaowic do spowiedzi wielkanocnej parafii Konieczno 27 lutego 1893 roku







Do góry


Źródło:
Strona główna Start Mapa witryny Kontakt